Powstanie Warszawskie

V Ogólnopolska konferencja naukowa - Szkice z dziejów lewicy

Polska Partia Socjalistyczna w historii i literaturze

Piotrków Trybunalski 22 październik 2016 rok

 

 Dzięki Instytutowi Historii i Stosunków Międzynarodowych – filii w Piotrkowie Trybunalskim - Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach po raz piąty w mieście kojarzącym się z pięknymi kartami w historii Polski odbyła się konferencja naukowa o wkładzie PPS w odbudowę polskiej państwowości w XX wieku .

 Na wstępie dziekan Wydziału Filozoficzno - Historycznego dr hab. Jacek Bonarek wyraził zadowolenie z faktu, że jest to kolejna konferencja naukowa na którą zaprasza się osoby z wydziałów historycznych innych ośrodków uczelnianych i środowisko historyczne PPS. Kontynuowany jest tym samym zakres badawczy ważny dla poznania tych czasów w historii Polski. W tym roku na Konferencji zwracamy głównie uwagę na ówczesny stan świadomość ludności tych naszych ziem . Nie dotrze z referatem dr Dominika Pasich z częstochowskiej AJD - dotyczącym sylwetki działacza PPS „Hardego” z Kluczy z powiatu olkuskiego.

 Przewodniczący Rady Naczelnej PPS tow. Bogusław Gorski - podziękował uczelni w imieniu PPS za organizację naukową tej konferencji ważnej dla naszej tożsamości narodowej i politycznej oraz okręgowi piotrkowskiemu PPS z przewodniczącym Bogdanem Chrzanowskim za pomoc w tegorocznej organizacji konferencji . Na konferencję przybył też z zaproszenia PPS przewodniczący Polskiej Lewicy - b. poseł Jacek Zdrojewski.

 Dr hab. prof. Maria Sikorska – Kowalska z Uniwersytetu Łódzkiego - wygłosiła referat o udziale kobiet w działalności PPS na przełomie XIX i XX wieku w tym w szczególnie ze środowiska z Łodzi gdzie ze względu na rodzaj produkcji - głównie włókienniczej istniał duży robotniczy elektorat kobiecy. Podała dokonania kilku znaczących kobiet działaczek PPS od początku istnienia PPS jak Maria Jankowska i Maria Szeliga a następnie w rewolucji 1905 – 1907 roku jak Maria Paszkowska czy Wanda Krahelska - wykonawczyni zamachu na generał-gubernatora Skałłona . Stwierdziła, że przewija się we wspomnieniach ocena iż były lekceważone przez wielu działaczy PPS mimo ich znaczącego wkładu dla sukcesu ważnych akcji bojowych . Natomiast w swoich wspomnieniach działaczki łódzkie uważały, że rezultaty oddziaływania na robotnicze środowisko kobiece są mierne a ocenia iż jedyną beneficjentką środowiska działaczek PPS była tylko Aleksandra Piłsudska .

 Dr Daniel Piekaruś z ośrodka Lubelskiego IPN - wygłosił referat o oddźwięku wydarzeń związanych z Tymczasowym Rządem Ludowym RP - pod kierownictwem Ignacego Daszyńskiego w prasie i wspomnieniach członków i to od czasu powołania w Krakowie Polskiej Komisji Likwidacyjnej do powołania następnego rządu pod kierownictwem Jędrzeja Moraczewskiego. Bardzo ważne było to, że przedtem ograniczano relacje tylko do jednej potyczki z maruderami z armii zaborczej w okolicach Krakowa. Przytoczono entuzjastyczne reakcje ludności miast i miasteczek z plakatami o tym rządzie rozwieszonymi na trasie przejazdu grupy inicjatywnej. Trasa ekipy pod kierownictwem Daszyńskiego i Witosa wiodąca przez Miechów, Kielce i Radom do Lublina pokazuje we właściwej proporcji genezę tego wydarzenia zapoczątkowanego uchwałami zespołu partii i stowarzyszeń pod kierownictwem prof. Śliwińskiego w Warszawie – w dniu 2 listopada o powołanie niezależnego rządu polskiego . Takim było powołanie krytykowane przez prasę endecką rządu w Lublinie niezwykle ważnego dla procesu odzyskania Niepodległości i ustalenia kształtu ustrojowego II – giej Rzeczpospolitej.

 Mgr Kamil Piskała z Uniwersytetu Łódzkiego - przedstawił referat o mało znanym etapie z życia Wandy Wasilewskiej - wyrosłej jako jedna z trzech córek działacza PPS i ministra w II RP . Dotyczy to jej zwrotu w czasie studiów w Krakowie na rzecz lewicy radykalnej istniejącej w tym okresie . Omówił też jej działalność literacką w naszych czasach mało już znaną - przedstawiającą problemy socjalne biednej części ówczesnego społeczeństwa polskiego w wydanych jej trzech książkach w tamtym okresie ,

 Dr Tomasz Karbowniczek - historyk - badacz niezależny – przedstawił relacje literaturowe i dokumentowe oraz wspomnienia z okresu późniejszego - jej uczestników związane z demonstracją w dniu 13 listopada 1904 roku na Placu Grzybowskim w Warszawie. Stwierdził, że należałoby te badania kontynuować w obliczu nowych dokumentów. Jednym z problemów do ustalenia jest pełna identyfikacja nazwisk bojowców PPS i PPS - Bundu w trakcie tej demonstracji bo pojawiły się zapiski o broni zakupionej przez grupę z Powązek.

 Z ramienia Okręgu Warszawskiego PPS i Komisji Historycznej - tow. Ryszard Dzieniszewski - podał, że z inicjatywy tow. prof. Krzysztofa Dunin – Wąsowicza – b. przewodniczącego Komisji Historycznej PPS oraz kobiet z Okręgu - powstała lista kobiet uczestniczek etosu PPS . Na tej podstawie na grobie Doroty Kłuszyńskiej ze Śląska Żywieckiego - założycielski TPD (RTPD) - posłanki sejmu PRL – nasz Okręg jako jedyny zapala znicze na jej grobie w Alei Zasłużonych cmentarza Powązki Wojskowe . Również z tej list jest Maria Wittek - jedna z dwu kobiet generałów Wojska Polskiego uczczona tablicą na Powiślu. Odnośnie zaś referatu dotyczącego Rządu Lubelskiego potrzebne są badania z dziedziny wojskowości bo ogólnie wybór pułkownika Śmigłego - Rydza - tego miasta na siedzibę Rządu Ludowego spełniał przesłanki kruchości miejscowej okupacji Austro - Węgierskiej i zabezpieczenia przed ekspedycją zbrojną Rady Regencyjnej. Ekspedycja ta została według naszych ustaleń została zatrzymana przez kolejarzy z PPS i POW w Dęblinie. Wyjazd Witosa należy z optyki historiografii warszawskiej PPS widzieć jako konflikt bogatych chłopów z PSL „Piast” z biednymi skupionymi w PSL-Wyzwolenie z Królestwa Kongresowego - którzy razem z PPS uczestniczyli w rewolucji 1905 roku łącznie z deportacjami na Syberię i stąd radykalniejszymi społecznie i zarazem spółdzielcami . Ważnym elementem dotychczas nie podawanym w prasie jest poparcie idei demonstracji zbrojnej po paru demonstracjach w przeciągu 1904 roku przeciw poborowi na wojnę, brutalnie stłumioneych przez władze carskie. Ustalono dzień 13 listopada 1904 roku i godzinę po wyjściu ludzi z kościoła - przez duże zebranie Komitetu Okręgowego PPS w liczbie ok. 100 osób na ul. Łochowskiej na Pradze. Była to większa akcja niż wynikałoby to z relacji uczestników lub historyków , którzy z różnych powodów pomijali fakty jak choćby ilość i system dostarczenia broni i sztandaru przez kobiety . Ogólnie jednak należy powitać z zadowoleniem inicjatywę podjęcia badań Uniwersytet i wyniki określające na nowo te ważne wydarzenia i postawę ich uczestników w oparciu o tak pożądaną przez środowisko PPS - prawdę historyczną .

 Przewodniczący Komisji Historycznej tow. Andrzej Ziemski - w skrócie zarysował problem podziałów na ogólnie przyjęte skrzydło lewicowe i prawicowe ruchu socjalistycznego skupionego wokół PPS na przestrzeni głównie I – szej połowy XX wieku - stawiając hipotezę o porozumieniu z rozwiązywaną PPS na udział we władzy prominentnych działaczy PPS jak J. Cyrankiewicz i później H. Jabłoński. Ponadto przekazał na ręce dziekana dr hab. Jacka Bonarka - dwie pozycje książkowe w tym jedną swojego autorstwa - dotyczące tego zagadnienia o XX – wiecznej działalności politycznej PPS . Jako redaktor naczelny „Przeglądu Socjalistycznego” przekazał też ostatnie numery tego wydawnictwa - dla biblioteki uczelnianej .

 Następnie po przerwie w ramach debaty politycznej „Lewica w III RP” odbyła się konfrontacja programowa w formie odpowiedzi na zdefiniowane przez dr hab. Jacka Bonarka pytania - reprezentantów trzech partii : PPS, SLD i partii RAZEM . Niestety zabrakło zaproszonego przedstawiciela UP. Z ramienia PPS odpowiadał b. przewodniczący CKW PPS i przewodniczący Stowarzyszenia im. Ignacego Daszyńskiego - tow. Jerzy Stefański - też b. pracownik naukowy i nauczyciel akademicki czołowej uczelni technicznej . Podkreślał wielokrotnie, że nasze stanowisko wynika z doświadczenia społecznego i realizmu politycznego nabytego w wyniku ponad 120 letniej historii PPS co wyklucza pomysły nierealne .

 Posumowania Konferencji dokonali - dr hab. Jacek Bonarek i przewodniczący RN PPS tow. Bogusław Gorski .

Na marginesie Konferencji - dotarły do uczestników wydawnictwa historyczne środowiska uczelnianego pokazujące ważny wkład naukowy środowiska województw - łódzkiego i kieleckiego do historii PPS :

 Z dziejów PPS – Studia i szkice” pod redakcją Janusza R. Budzińskiego i Jacka Bonarka wyd. IHS - 2015 r.

Wspomnienia działaczy - Okręgowego Komitetu Robotniczego Polskiej Partii Socjalistycznej w Ostrowcu z lat 1905 – 1907” opr. Karolina Święch i Tomasz Karbowniczek wyd. Urząd Miasta Ostrowiec - 2016 r.

 

Ryszard Dzieniszewski

  Jesteśmy na FB i YouTube                                            ,   Profil OKW na FB